Haber Detayı
06 Kasım 2019 - Çarşamba 15:24 Bu haber 470 kez okundu
 
ZAZALAR ve ZAZACA
Ağırlıklı olarak Bingöl, Tunceli, Konya, Aksaray, Bitlis, Diyarbakır ve civarı Siverek, Palu, Gerger, Mutki ve civarlarında aşiretler toplulukları düzenin de hayatlarını idame ettiren asabi, tez canlı, gözü kara, eli açık, misafirperver ve cesur bir mizaca eğimli, Müslümanlığı ne zaman kabul ettikleri bilinmese de alevi, suni mezheplere mensup bir yaşam tarzına sahip, Hint Avrupa dil ailesinin İran koluna bağlı dünya üzerinde yaklaşık on milyon nüfustan oluşan bir halktır (Kırd). Fransızca, İngilizce, Farsça, Arapça, Kürtçe ile birçok ortak kelimeleri bulunsa da kendine özgü fiil çekimi, sıfatları ve gramer kuralları bulunan müstakil bağımsız bir iletişim aracı ZAZACA !
Haberi


Gün oldu eş sesten ötürü tarihteki 400 yıllık hüküm süren Sasaniler İmparatorluğu ile aidiyet kurulmaya çalışıldı. Gün oldu hz Ali muaviye çekişmesinde Ali taraftarları olarak Kufe de fitneye son vermek için savaştılar. Gün oldu Zeydiyan halkı tipolojisinde Yemen de dağın evlatları olarak boy gösterdiler. Gün oldu eş anlamlardan dolayı tarihi kahramanlar olan Aledin ke Kubat (Kubat’ların Alaattin i), Aledin ke husrev (Hüsrev lerin Alaatin i), Timurlenk (topal Timur) gibiler sahiplenildi. Gün oldu aynı ırka mensup olmakla gurur duyduğumuz Revadiye  aşiretine mensup, tevazu ve savaş kavramlarının bir arada zikredilmesini insanlığa öğreten, Haçlı ittifakı ve hristiyan medeniyetine insan kalarak savaş sanatı üzerine ders veren, amcası şirkuh * (dağ Aslanı) tarafından siyasi ve askeri deha olarak yetiştirilen Selahattin Eyyüp inin Kudüs’ün çoraklarında dünyaya mal olduğu tarihi duruşu hasımları tarafından da taltif edilerek altın sayfalarda ölümsüzleşmiştir. Gün oldu kurmançi Lehçesinin kabası olarak tanıtıldı. Gün oldu dağ Kürt’leri şeklinde anlatıldılar. Gün oldu bir sebze (soğan) veya hayvansal gıda çökelek ile ti ye alındılar. Gün oldu bir öykü ile (dağda ölmüş bir zaza ya rastlaşan diğer bir zazanın  hayatını kaybeden zaza nın cesedinin çıkınını inceledikten sonra“ Ölenin çökeliği ve soğanının bulunduğu halde hayatını yitirmesine bir türlü anlam verememesi şaşkınlığı” ile mizahi boyut kazandırıldı. Gün oldu bir jilet markası olarak dar eşya literatürüne sığdırılmaya çalışıldı. Öyle bir dil ki, uygun zamanda uygun vakalar için söylenmiş “behr pe fek kuttik nı hermiyen (deniz köpeğin ağzı ile necis olmuyor) deyimi ile kişiselleştirilerek nevi şahsına münhasır tespitlerde bulunulma hallerine deyişler gelişmiştir. Öyle bir dil ki uygun kişiler için söylenmiş uygun sıfatları olabilecek kadar zengin bir kelime dağarcığı bulunan veradayi (boş beleş) gibi kelime hazinesi zenginliğine sahiptir. Yine öyle bir dil ki birçok dile sahip mensuplarının nasıl bir şey olduğundan haberi bile olmayan bir tad duyusu, yani TAL ( ekşi, acı arası) gibi yine GILÇICI ( ailenin ilk çocuğu) gibi her durumu, hissi ve olguyu anlamlandırılabilen çok yönlü bir vasıtası olması yanı sıra yoğurdun yoğurt dışında ismi bulunduğu ( mast ) nadir iletişim dilidir

 Kültürel olarak komşu ve ihtiyaç sahiplerine verilen Xeyr merdu, Şume merdu (ölmüş yakınlarının hayrına verilen yiyecek ve içecek) gibi toplumsal yardımlaşma. Keçi, meşe, buğday, arı, muhtelif zirai ekin ile Keynes e inat sürdürülebilir reel ekonomi. Sorin (keldoş), germ, mastuwa, zerfet, tutmaj, keşk, çımzık, eşkene, bumbar, kavurma, lol, Soğan, Çökelik, bal ile doyurulmuş gastronomi. Wışke, Kartal, çepık halk oyunları gibi efsane folklörü. Ceng (hz Ali nin kahramanlıkları), vıstunıklar ve Konak anlatımları gelenekleri ile kültürel dağarcıklarını zenginleştirerek etkileşim gücüne sahip topluluk. Miladı (Dinlerde ve büyük medeniyetlerde başlangıç olarak addedilen çok önemli yaşananlar) hadisira ver (vakıa dan önce), hadisira pe ( vakıadan sonra) gibi sabiteleri edinebilen. Tarihlerin olaylar ile ilişkilendirildiği vaşturiye ğellu (buğdayların biçilmeye başlandığı zaman), waqt cuyinu ( harmanda buğdayların dövülme zamanı) gibi. Kendine has iklim düzeni olan havay cuyinu (harmanda buğday/saman ayrıştırma rüzgârı). Sadece erkekler arasında oynanan unutulmaya yüz tutmuş şel eştış (taşı uzağa atma ) oyunu. Ay ve güneş tutulmasına neden olan canavar ve yaratıkların ay veya güneş ile yeryüzünün arasından çekilmesi için uzun menzilli ateşli silahlar patlatma ve boş tenekeler çalmayla korku salarak kaçırma ritüeline inanan toplum. Tez canlı karaktere sahip olmanın doğal sonucu başka dil ve kültürden etkilenerek asimile ve entegre olmaya yatkınlıktan kendilerini kurtaramadıkları. En değme canların ölümü ile sonuçlanacak tepinme ve kavgaların, gözü pek ve cesur zaza erkeklerin barış ( selamet ) adına başlarındaki tülbendi ( lueçık ) savurarak kavganın ortasına fırlatması akabinde saygı ile olan biteni yüreğinin derinliklerine gömerek huzuru tercihle, müsebbibi haysiyet ve şeref timsali zaza delikanlıları doğuran, hürmet abideleri zaza kadınlar. Yapısına ve yaşadığı coğrafi dokuya özgü sapan (kelasing) gibi silahlar kullanan bir etnik topluluk.

 ATV kanalındaki programıyla kayıp insanları bulan, uzun aradan ve hayat şartlarının dayatması ile ayrı ve birbirinden habersiz yaşayan yakınları buluşturan, sır olmuş cinayetleri çözen, elindeki imkan ve donanımı isabetli kullanarak hayli başarılı çalışmalar ortaya çıkaran, ancak bu başarının vermiş olduğu güç ile, kimi zamanda bu programın vermiş olduğu özgüven ve pişkinlikle on milyon insanın kullandığı bir dile aptallıkta bulunarak mağdurun meramını anlatacağı, ana diline tercüman getirip ifadesini sağlayacağı ve milyonların beğenisini kazanacağı yerde, başına buyruk davranışla sansürleyerek bilinmeyen bir iletişim tespitinde bulunabilmiştir. Gerçekte bu yaptığının hata olduğunu kendisi de anlayıp bilmektedir. Kendisi ve program yapımcıları, bu davranışlarını diğer pişkinlikleri ( Van depremi sonrası yapmış olduğu skandal açıklamalar ve aile kurumunu rencide edici davranışları ) gibi sessiz sedasız unutturmak veya bu tartışmaların yapılacağı süre boyunca nefislerine prestij ve reklam devşirme düşüncesinde oldukları için ağırdan almayı yeğlemektedirler. Gün geçtikte zaza insanlarından kartopu gibi büyüyen tepkilerinin devamından emin olmasalar, vakit kaybetmeden medeni kılıfa bürünüp özür dilemeleri onlar için sorun teşkil etmeyecektir. Daha önceleri sıklıkla dönmedikleri hataları olmamakla beraber, yaptıkları yanlışlardan yeterli tepki almadan uygarca dönmeyi bilmeyen bahis konusu programın yapımcı ve taifesi şu gerçeği çok iyi anlamalıdır.

Zazaca dili ve etnisitesi bu kadın ve onun gibiler olmadan önce vardı. Aynı şekilde dünya döndüğü sürece devam ederek hep var olacaktır. Yaptıkları işin öneminin farkında olmayarak bulunduğu mevki ve işlerinin yüksek tirajlı olmasının beraberinde getirdiği cüretkârlık, rencide etme arzusu ve basitliğinde bulunanların zaza kadınların selamete katkıları uğruna lueçık eştış ( mahremiyeti göze alarak tülbent atma) değerinin idrakleri umuduyla.

  *(Şir: aslan, kuh: dağ).

Kaynak: Editör:
 
Etiketler: ZAZALAR, ve, ZAZACA,
Haber Videosu
Yorumlar
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Sivasspor
21
0
2
3
6
11
2
Fenerbahçe
20
0
3
2
6
11
3
Trabzonspor
19
0
2
4
5
11
4
Alanyaspor
19
0
2
4
5
11
5
İstanbul Başakşehir
19
0
2
4
5
11
6
Galatasaray
19
0
2
4
5
11
7
Yeni Malatyaspor
18
0
3
3
5
11
8
Beşiktaş
18
0
3
3
5
11
9
Gaziantep FK
15
0
4
3
4
11
10
Çaykur Rizespor
14
0
5
2
4
11
11
Göztepe
13
0
4
4
3
11
12
Konyaspor
13
0
4
4
3
11
13
Kasımpaşa
12
0
5
3
3
11
14
Denizlispor
11
0
6
2
3
11
15
Antalyaspor
11
0
6
2
3
11
16
Gençlerbirliği
10
0
5
4
2
11
17
MKE Ankaragücü
9
0
6
3
2
11
18
Kayserispor
7
0
6
4
1
11
Arşiv