Yazı Detayı
30 Mart 2017 - Perşembe 17:34 Bu yazı 602 kez okundu
 
İHTİLAF VE TEFRİKA KARŞISINDA BİLGELİK
Yusuf ALİOĞLU
aburtaskiray@gmail.com
 
 

Dillerimizin ve renklerimizin farklı/muhtelif olması (Rum/30) çoğulcu evrensel ilkelerin zihinsel özgünlüklerle ilgili ontolojik arka planıdır.

 

Yüce kitabın sayısız ayet dediği ve etrafımızı saran büyük küçük muhtelif objeler zihnimize düşen kavrama, soyutlama, yorumlama, tanımlama gibi çoğulcu düşünme eylemleridir.

 

Her bir başak tanesine ya da her bir parmak izine kayıtlı gölge farkı, varoluşu ve sayısız ilişkiyi daha anlaşılır kılmaktadır.

 

Karşıt varlıklar ile eylemler eşyanın kalbine nakşedilen kurallarda anarşiyi değil aksine tek adrese dönük anlamlı ve izah edilebilir çizgileri hatırlatmaktadır.

 

Ayrı yörüngeler ve ayrı kromozom sayıları çok sesli bir düzenek üzerinde bir duvarın tuğlaları gibi durup tahammül edilebilir faydalı birlikteliklere örnek olurken insan bu kodlamayı kendinden uzak tutmuştur.

 

Düşüncenin aşırı uçları olan ifrat ve tefrit ile ilgili sosyal ve siyasal, dini veya kültürel tutumlar insanın vazgeçilmez tutkuları oldu.

 

Hayatı ve olayları uçurum kenarlarından okuma tarzı beraberinde tek tipçi, buyurgan, tahammülsüz, saldırgan, yekdiğerinin kurdu olan insanlar yarattı…

 

İhtilaf, ayrılık, anlaşmazlık, aykırılık, uyuşmazlık (TDK), farklı düşünme ve dolayısıyla ayrı tutum demektir. Muhalefet, aykırı yol tutmak olup muhalif de bu aykırılığı savunan kimsedir.

 

Tefrika ise birbirine kötülük etmeye kadar varan sürekli anlaşmazlık, ikilik (TDK), iki şeyin arasını açma yani bölme, bölücülüktür. Eşyayı birbirine farklılaştırma, yabancılaştırma, mankurtlaştırma ve uyumsuz kılmadır.

 

İhtilaf, pozitif, yapıcı ve onarıcı bir içeriğe sahipken; tefrika, ayrıştırıcı, uzaklaştırıcı ve negatif bir içeriğe sahiptir.

 

Bakara 164’te geçen ‘gece ve gündüzün ihtilafı’ ifadesi, ‘birbirini takip etmek’ anlamındadır. Kevni ayetlerin ihtilafı birbirini tamamlayan karşı konumlanışlardır. Bunu, ‘eşya zıddı ile kaimdir’ ilkesi ile de anlayabiliriz. Yani roller farklı olsa da anarşi değil sonuç getiren işbirliği vardır. Prof. Mehmet Görmez’in dediği gibi, ‘yöntemler ve kullanılan araçlar farklı olsa da varılmak istenen menzil aynıdır’.

 

Bir de insanların ihtilafları vardır.

 

Allah’ın bizleri tek bir ümmet olarak yaratmamış olması ve her peygambere farklı birer şeriat verilmesi esasından hareketle, teknik olarak, ‘farklı düşünceler doğrudur ve gerekliliktir’ diyebiliriz. Ancak farklı ve muhalif düşünceler daima ahlaki sınırları bilmeli, mutlakçı savrulmalardan uzak durmalıdır.

 

Temel ilkelerde ihtilaf tefrikayı, tefrika ise kendi doğrusunu evrensel kılan ve düşüncede körlük olan fırkalaşmayı getirir. Apaçık bilgiler ve kesin hükümler ihtilafın yani farklı bakışların konusu olamaz. Zira böylesi bir tutum paradigmayı tartışılır ve güvensiz kılacak; kopmak, ayrılmak, uzaklaşmak denilen i’tizal ile neticelenecektir ki, Sihlik, Bahailik, Babilik ve Kadıyanilik bu türden sapkın örneklerdir.(Umran, Mart/2017)

 

İhtilaf insan ürünü bilgide muteberdir. Dahası, mutlaklaştırılmayan yorumlarda ihtilaf elzemdir. Bu tür muhalefetten muvafakat doğar ki faydalı olan budur. Zira ‘Barika-i hakikat müsademey-i efkardan doğar’.

 

İşte gerek etrafımızda birer ayet olarak salınan soyut ve somut varlıklar arasındaki ihtilaf yani ortak hedef için ayrı roller, gerekse insanın daha derin ve zengin düşünce adına aldığı farklı konumlar tefrikaya, fırkalaşmaya, kendine tapınmaya varmadığı müddetçe varoluşsaldır, fıtridir, münasiptir.

 

Onun için ihtilaf ve tefrika arasındaki keskin tanım ve fonksiyon farkını doğru anlamalıyız.

 

İhtilaf bir düşünme biçimidir. Dinamik ve üretken bir tabiatı vardır. Şeytanca müdahalelerden uzak tutulursa rahmet ve bereket olur. Şeytanlardan bir iğvaya uğrarsa fitnenin bir türü olan tefrika olur.

 

İhtilaf nötr bir kavramdır. Tek başına ne iyi ne de kötüdür. Denebilir ki zihinsel bir çaba ve dinamizme içkin olduğundan şerden çok hayra yakındır. İşte bu esnada cihadın (Ankebut/69) tezahürlerinden biri olan düşünme ameliyesi Allah rızası için gerçekleşirse ihtilaf hayr yani rahmet ve bereket olur. Şeytanın rızası gözlenirse ihtilaf rahmet olmaz azap ve eziyet olur.

 

İhtilaf iki uçlu bir kavram. Kendisinden rahmet de fitne de sadır olabilir. Onun için tek başına ihtilaf hali rahmet değil, ihtilafı yönetme ve hayra dair sonuçlar elde etme rahmettir. Yine düşünsel farklılıklar ahlaki ilkelerle karşılanır ve yönlendirilirse ve süreçler tenkit ahlakı kapsamında yani görüşler arasındaki farklar gerekçeleri gösterilerek beyan edilirse rahmet olur.

 

Bu olmazsa Abdullah b. Mesud’un, ‘ihtilaf kötülüktür’; İbni Hazm’ın, ‘ihtilaf beladır’; Taha Cabir Alvani’nin, ‘ihtilaf dar görüşlü hizipçiliktir’; Hayrettin Karaman’ın, ‘şimdiye kadar yaşanan hadiselere baktığımızda hiç rahmete şahit olmadık’ tespitleri ile ihtilaf ,fitne, adavet ve zahmet olur. Din yani asıl olan parçalanmış (En’am/159) ve hakikat ile irtibat kesilmiş olur.

 

Müslümanların düşünce tarihinde dini anlama, siyasi olayları yorumlama, tarihi bölümlendirme ve benzeri konulardan dolayı farklı düşünme dediğimiz ihtilaflar yaşanmıştır. Ancak bilgiye dair donanım yetersizliğinden farklı düşünceler bir müddet sonra ötekileştirilmiş ve şeytanlaştırılmıştır. Ait olunan düşünce blokları mutlaklaştırılmış, dışarıda kalanlar helak olanlar cümlesinden sayılmıştır.

 

İhtilafın tefrikaya dönüşmesi olaylara bakışımızla ilgili çok boyutlu bir sorunsallığı içerir. Muhalife konuşma fırsatı ve imkanı vermek, muhalifi dinleme terbiyesi ve anlama çabası göstermek, muhalif doğru olanı seslendiriyorsa kabullenme olgunluğu ve yanlış olanı savunuyorsa yanlışını ahlak ve ilim ile gösterebilme davranışı ihtilaftan tefrikaya giden yolları kapatır.

 

Farklı düşünen, ahlak ve ilim düzleminde karşılanmazsa tefrika süreçleri başlar. Düşünenlere ve düşüncelere ahlak ve ilim kavramlarını kendinde cem eden adalet ile yaklaşılmadığı takdirde fitnenin bir türü olan tefrika yayılır.

 

İhtilafın yüzü hakikate dönük olmak gerekir. Hayırlarda yarışmak ve hüsn karakter esas olmak gerekir. Buna kısaca ihtilaf ahlakı denir.

 

İhtilaf ahlakı doğru bilgi ve delile dayanır. (17/36) Onun için görüşlerimizi mutlak doğru olarak ifade etmemeliyiz. Cümlelerimizin sonuna ‘Allah-u a’lem’ ve/veya naklettiğimiz rivayetlerin sonuna ‘ew kema kal’ diyebilmek ihtilaf kültürünün gereklerindendir. Karşımızdakini farklı düşüncesinden dolayı bidat, dalalet ve küfürle itham etmek en hafifinden ilkelliktir. Zira İmam Ebu Hanife’nin dediği gibi, ‘Allahtan inen kitaba iman eden kimse, tevilinden dolayı tekfir edilemez’. İhtilaf ahlakının bir diğer ilkesi de, İslam’ın sabitelerini ve sarsılmaz esaslarını, tartışmalı fer’i meselelere feda etmemektir. İhtilaf ahlakı vesile ve gayeleri birbirine karıştırmamayı gerektirir.

 

Onun için fıkıhta ihtilaf ahlakı, kelamda ilm-i cedel, mantıkta ilm-i münazara yeniden tetkik edilerek güncellenmelidir.(Umran, Mart/2017)

 

Doğru sonuçlar için benmerkezci düşünme metodu yerine bilgi merkezli düşünme metodu esas alınmalıdır. Zira doğru, farklı kimselerde, kitaplarda, gruplarda ve coğrafyalarda olabilir.

 

Kendini merkeze alarak farklı düşünene mutaasıp davranma tefrikanın döl yatağıdır.

 

Özeleştiri yapabilmek ve eksik olduğunu kabullenebilmek tefrikanın karanlığından ihtilafın aydınlığına götürür.

 

‘Bilginin kaynağı insan değil vahiydir’ ilkesi prensip edinilirse her defasında yanlıştan dönme şansı saklı kalacaktır.

 

 İhtilafın hayr yönünü öne çıkarmanın anahtarlarından biri istişare kültürüdür. Bunda içkin bir eylem olarak kişilerin ihtilafı dediğimiz hilaf’tan zinhar sakınmak gerekir. Çünkü ihtilafta delil, hilafta ise zan vardır. İhtilaf akletmeye, hilaf kaosa ve karanlığa götürür. İhtilaf düşüncede birliğe, hilaf ise düşüncede şikaka götürür.

 

Bencil ve muhteris kimseler farklı düşünenleri tolere etmekten acizdirler ve ihtilafı tefrikaya dönüştürürler.  İlim ahlakından yani delilden uzaklaşmak ile heva ve hevesi ilahlaştırmak farklı düşüneni dışlamak demektir ki tefrikanın sebeplerinden biri de budur. Vahyin sınırlarını belirlediği kulluk ahlakı muhalife yani farklı düşünene adalet ile muamele etmeyi gerektirir.

 

Su-i zan, kibir, gurur, nefsaniyet, enaniyet, taasub, kabalık, cedelleşme, zorlaştırma, heva ve heves, ifrat ve tefrit tefrikayı besler. Hüsn-ü zan, fıtrat, hikmet, güzel öğüt, en güzel tarzda mücadele, etik, estetik, basiret, nezaket, af yolu, kolaylaştırma ve yürek fethi ihtilafı besler.

 

İhtilaflar fırkalaşmaya neden olmamalıdır. (6/159)  Zira Kur’an’da 72 defa geçen fırka kelimesi daima olumsuz bir zihin ve eylem haline işaret eder.

 

Fırkalaşmayı köpürten hususlardan biri de kıskançlık ve azgınlıktır. Bir yerde bunlar varsa ihtilaf rahmete değil zulme götürür.

 

Onun için tarihte Müslümanların kanına sebep olan karanlık sayfaları ‘rahmet’ diye yutturma oyunlarına karşı kelimenin sihrine kapılmadan bilgece tavırlar koyabilmeliyiz.

 

Tarihimizde ihtilaf maalesef çoğunlukla rahmet olarak tecelli etmemiştir. Cemel, Sıffin, Kerbela gibi olaylarda dökülen Müslüman kanı bunun kanıtlarındandır. Ortadoğu’da akan Müslüman kanı kendisinde rahmet olmayan ihtilafların bugüne taşınmasının neticesi değil midir?

 

Tarih boyunca rahmet ve bilgelik nosyonu ile değil tefrika ateşi ile karılıp fitne toprağında gürbüzleşerek günümüze gelen anlayışlar ve davranışlar bugün sadece emperyal mihraklara hizmet etmektedir.

 
Etiketler: İHTİLAF, VE, TEFRİKA, KARŞISINDA, BİLGELİK,
Yorumlar
Diğer Yazılar
ŞİİRİN GÜNCESİ -7- 'SULTAN'
BAUMAN’IN ‘AKIŞKAN DÜNYA’SI
Kaç Engerek soyundan, Sığın Aydınlığın Rabbine
ZAMANA DÜŞEN BİLİNÇ SAHNELERİ
FİKRETMENİN KARAKTERİ
ŞİİRİN GÜNCESİ -6- ‘SÜRGÜN ÜLKEDEN BAŞKENTLER BAŞKENTİNE’
BENDEKİ NOTLAR -8-
KARANLIĞIN KÜLTÜRÜ
MÜNACAT
KARTEZYEN BİLİMDEN SİSTEMLER YAKLAŞIMINA
YAŞAMIN ANLAMINA DAİR BİR GÜZELLEME
AKIL, DÜŞÜNME VE BİLGİ
NE YAPMALI?
Aytmatov’dan Bir Nefes: ‘Gün Olur Asra Bedel’
'İslam Deklarasyonu': Yeniden İman Çağrısı
Medya ve Yeni Bir Dil Sorumluluğu
ŞİİRİN GÜNCESİ -5- ‘SEMUD’
POST MODERN TÜKENİŞ
BAŞKALARININ AŞKIYLA BAŞLIYOR HAYATIMIZ
Kir Tortuları
YIKIN EFENDİLER YIKIN!..
1950-60 ARASINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Şiirin Güncesi -4- 'ÇAĞDAŞLAR İÇİN'
BENDEKİ NOTLAR -7-
Akif Emre ve 'Göstergeler'
Çok Partili Hayat ve İlk Muhalefet: Milli Kalkınma Partisi
ŞİİRİN GÜNCESİ -3- ‘SUYU ANDIK VE ÇOCUKLAR SUYA GİRDİ’
İNSANA DAİR -1-
BENDEKİ NOTLAR -6-
ŞİİRİN GÜNCESİ -2- ‘KARDEŞİME MEKTUP’
BENDEKİ NOTLAR -5-
RUHUN ‘ÖZGÜR’ HALİ
ŞİİR’İN GÜNCESİ -1- ‘GECE’
BATI DÜŞÜNCESİNİN KIRILMA ANLARI
SCHOPENHAUER AYNASINDA FATMA ALİYE SURETİ
DÜŞÜNMEK KADAR ASİL
KARTEZYEN DİNDARLIK
BENDEKİ NOTLAR -4-
SEYYİD KUTUB YORGUNLUĞU (MU?)
YARGI DEĞİL İSTİKAMET
MUHATAPLARA BEYANIMDIR İNSAN KALBİYLE DÜŞÜNÜR
BENDEKİ NOTLAR -3-
SÖYLE MARGOS NERELİSEN?
SELAM OLSUN ÜÇÜNCÜ YOLA
SİSTEM VE UYGULAYICILAR
YERLERİN ÖĞRETMENİ, GÖKLERİN ÖĞRENCİSİ: ALİYA
EVRENSEL OLAN NEDİR/KİMDİR?
VARLIK, AKIL, ADALET, EYLEM, SÜKUN VE RÜCU
Hüznün Zaman Sarkacı: Eylül
BENDEKİ NOTLAR -2-
BENDEKİ NOTLAR -1-
HAYDİN FELAHA
Çocuk ve Merhamet
SÜKUT MAKAMINDAN KLAS MEKTUPLAR
YAŞAM BİLGELİĞİ YA DA MUTLULUK ÖĞRETİSİ
BAUDRİLLARD: RADİKAL DUYARLILIK
TARKOVSKY VE SİNEMA SANATI
TEO-POLİTİK NOTLAR
AKLIN MEKAN İLE İMTİHANI
.
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Önemli Haberler
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Galatasaray
75
0
7
3
24
34
2
Galatasaray
75
0
7
3
24
34
3
Medipol Başakşehir
72
0
6
6
22
34
4
Fenerbahçe
72
0
4
9
21
34
5
Medipol Başakşehir
72
0
6
6
22
34
6
Fenerbahçe
72
0
4
9
21
34
7
Beşiktaş
71
0
5
8
21
34
8
Beşiktaş
71
0
5
8
21
34
9
Trabzonspor
55
0
9
10
15
34
10
Trabzonspor
55
0
9
10
15
34
11
Göztepe
49
0
11
10
13
34
12
Demir Grup Sivasspor
49
0
13
7
14
34
13
Göztepe
49
0
11
10
13
34
14
Demir Grup Sivasspor
49
0
13
7
14
34
15
Kasımpaşa
46
0
14
7
13
34
16
Kasımpaşa
46
0
14
7
13
34
17
Kayserispor
44
0
14
8
12
34
18
Kayserispor
44
0
14
8
12
34
19
Evkur Yeni Malatyaspor
43
0
13
10
11
34
20
Evkur Yeni Malatyaspor
43
0
13
10
11
34
21
Teleset Mob. Akhisarspor
42
0
14
9
11
34
22
Teleset Mob. Akhisarspor
42
0
14
9
11
34
23
Aytemiz Alanyaspor
40
0
16
7
11
34
24
Aytemiz Alanyaspor
40
0
16
7
11
34
25
Bursaspor
39
0
17
6
11
34
26
Bursaspor
39
0
17
6
11
34
27
Antalyaspor
38
0
16
8
10
34
28
Antalyaspor
38
0
16
8
10
34
29
Atiker Konyaspor
36
0
16
9
9
34
30
Atiker Konyaspor
36
0
16
9
9
34
31
Osmanlıspor FK
33
0
17
9
8
34
32
Gençlerbirliği
33
0
17
9
8
34
33
Osmanlıspor FK
33
0
17
9
8
34
34
Gençlerbirliği
33
0
17
9
8
34
35
Kardemir Karabükspor
12
0
28
3
3
34
36
Kardemir Karabükspor
12
0
28
3
3
34
Arşiv