Yazı Detayı
26 Ocak 2018 - Cuma 13:15 Bu yazı 479 kez okundu
 
KARTEZYEN BİLİMDEN SİSTEMLER YAKLAŞIMINA
Yusuf ALİOĞLU
aburtaskiray@gmail.com
 
 

Fritjof Capra, giderek karmaşıklaşan ve derinleştikçe yeni ve tutarlı anlam alanlarına ihtiyaç duyan dünyamız için kartezyen bilimin yeterli olmadığını, bunun yerine sistemler yaklaşımının ‘davranış, hayat bilimleri, sosyal bilimler ve özellikle de ekonomi’ için daha uygun olduğunu söyler. (Batı Düşüncesinde Dönüm Noktası, F.Capra)

 

Baktığımız zaman, katı teknoloji, savurgan tüketim ve doğal kaynakların hızla tüketilmesi gibi davranışlarla eko-sistem, fıtri çevrelenmişlik ve sosyo-kültürel hayat gibi esaslara arkasına dönen Marksist, Keynesyen ve neo-klasik iktisat yaklaşımları ciddi tıkanmalar yaşadı, yaşamaya devam ediyor.

 

Her ne kadar, Türkiye dahil, bazı iktisatçı çevreler siyaset ve uluslararası şirketler ilişkisinin piyasalara irrasyonel müdahalelerini görmezden gelerek hala Adam Smith’in Tam Rekabet Piyasası aldatmacasını satıyorlarsa da kartezyen tasavvura ait teorik veya pratik çıkmazların kalkış noktasının yeniden bir 'insan, eşya ve evren' tanımına ihtiyaç duyduğu aşikardır.

 

İnsan, eşya ve evren ilişkilerinin ideolojik konseptler üzerinden markajlanarak anlam kaybına uğradığı bir vasatta, öncelikle hayatın inşa edici, özgür ve sorumlu öznesi olarak insanın; sonra da, varlığın bağımlı ve bağımsız kanunlarına özne ve nesne olarak şahitlik eden eşya ve onun sürgit hareket tabiatının aynı melodiyi kucaklayan evren tanımları yapılmalıdır.

 

En önemlisi de, insan, eşya ve evren arasında kategorik ayırımların yapılamayacağı, birini yekdiğerinden ayırmanın totalde sistemin mantığını ıskalamayı beraberinde getireceği tanımlanmalıdır.

 

E.F.Schumacher’in, Celaldin Rumi’nin pergel aforizmasını hatırlatan, ‘Think Globally, Act Locally’ yani ‘Küresel düşün, yerel hareket et’ tespiti bu bağlamda son derece çarpıcıdır.

 

Bu yaklaşıma, enfüsten afaka uzanan ‘sürekli hareket’ nazariyesinin kadim stratejisi de diyebiliriz.

 

Dolayısıyla gökyüzünden okyanusların derinliklerine, yabani hayatlardan modern sitelere, bir bütünün etkileyen ve etkilenen aparatları olarak süren ‘ilgili ve ilişkili’ bir hayat tanımı yapılmalıdır.

 

ABD Başkanının hapşırması Dow Jones’tan Kapalıçarşı’ya bir etki alanı yaratıyorsa; petrol fiyatları iğneden ipliğe her ürüne etki ediyorsa, denize dökülen portakallar bir yandan işçi, kabzımal, tüketici gibi ekonomik bileşenleri diğer yandan da denizdeki doğal yaşamı etkiliyorsa kartezyen aklın şöyle bir silkelenmesi lazım.

 

Afganistan’da ya da Irak’ta masum insanları katledenlerin bu davranışının okyanus ötesindeki evlerde, ofislerde, sokaklarda bunalım kasırgalarına dönüşerek toplumsal sıkıntılar yaratması böyle okunmalıdır.  

 

Capra’nın bu noktadaki önerilerine kulak verirsek, ‘Yapılması gereken nüfusun ve sanayi faaliyetlerinin merkezileşmesinin önlenmesi, büyük şirketlerin ve diğer toplumsal kurumların küçük birimlere bölünmesi, servetin yeniden bölüştürülmesi ve esnek, kaynağı koruyucu (tüketici değil) teknolojiler geliştirilmesidir’.

 

Diğer yandan, toplumsal ve ekolojik sistemin yeni baştan kurulması bireyin sağlığını düzeltmeye de imkan verecektir.

 

Roszak’ın dediği gibi, ‘gezegenin ihtiyaçları, insanın ihtiyaçlarıdır. İnsanın hakları da gezegenin haklarıdır’.

 

Değerlere ait yeni tanımlar ve konumlanışlar her şey için yepyeni bir başlangıç olabilecektir.

 

Walter Wesskopf’a ait şu cümle konuyu özetlemektedir:

 

İnsan hayatında kıtlığın başlıca boyutları ekonomik değil, varoluşsaldır’.

 

Derin düşünme, hikmet sevgisi, ruhsal dinginlik, sevgi, muhabbet, doğal hukuk gibi tinsel, tensel ve zihinsel girdiler varoluşsal sancılarımızı dindirebilecek yegane argümanlardır.

 

Metropoller yerine kırsal hayatın, pastoral yaşamın öne çıkarılması, siyasette adem-i merkeziyetçiliğin işlenmesi, ulus devlet yerine bölgesel gelişmeler, Müslümanlar için ümmet ana birliği öncesi birliktelikler, ekoloji ile uyumlu teknoloji de bu meyanda anılmalıdır.

 

Scuhumacher’in dediği gibi, ‘Bilgelik, bilim ve teknolojinin organik, hassas, yumuşak, zarif ve güzel olana doğru yeni bir yönelimini arzular’.

 

Bunun yanında insanı öne çıkartarak tam istihdamı hedefleyen emek yoğun bir eko sistem de hedeflenmelidir.

 

İnsan üzerinden yapılan hesaplarla savurgan tüketim kalıpları ve hesapsız üretim planları sorgulanarak ihtiyaç ve değer dolayımında bir bakış değişikliği yaşatılmalıdır.

 

Korkunç enerji tüketimlerine dayalı mevcut döngü sağdan soldan kaynak bulma, iç ve dış borçlanma çabaları ile kontrol edilemez. Yapılması gereken insan ve ihtiyaç kavramlarını ahlaki zeminlerde buluşturmaktır.

 

Ve örneğin kapitalizmin iktisat tanımındaki büyük aldatmacası olan ‘sonsuz ihtiyaçlar’ mottosunu Uzak Doğu egzorizminde saklı miskinlikten uzak bir yaklaşım ve sürdürülebilir somut bir önerme olarak ‘Gönüllü Sadelik’ önerisi üzerinden deşifre ederek alternatif sunabiliriz.

 

Tüketim olgusunu, sınıf davranışı, ilahlaşma histerileri, grup psikolojisi, statü göstergesi gibi ideolojik yönlendirmelerin dışında insan ve ihtiyaç düzleminde, sakin ve makul tanımlarla yenileyebiliriz.

 

Roszak’ın dediği gibi, halkın gerçek ihtiyaçları ile bu ihtiyaçları karşılamak üzere sunulan yaklaşımların tutarsızlığı arasında bir ayrım çalışılmalıdır.

 
Etiketler: KARTEZYEN, BİLİMDEN, SİSTEMLER, YAKLAŞIMINA,
Yorumlar
Diğer Yazılar
İLAHLAR ÇOCUKLARIMIZI TÜKETMESİN
GÖSTERİ TOPLUMU
ŞİİRİN GÜNCESİ -7- 'SULTAN'
BAUMAN’IN ‘AKIŞKAN DÜNYA’SI
Kaç Engerek soyundan, Sığın Aydınlığın Rabbine
ZAMANA DÜŞEN BİLİNÇ SAHNELERİ
FİKRETMENİN KARAKTERİ
ŞİİRİN GÜNCESİ -6- ‘SÜRGÜN ÜLKEDEN BAŞKENTLER BAŞKENTİNE’
BENDEKİ NOTLAR -8-
KARANLIĞIN KÜLTÜRÜ
MÜNACAT
YAŞAMIN ANLAMINA DAİR BİR GÜZELLEME
AKIL, DÜŞÜNME VE BİLGİ
NE YAPMALI?
Aytmatov’dan Bir Nefes: ‘Gün Olur Asra Bedel’
'İslam Deklarasyonu': Yeniden İman Çağrısı
Medya ve Yeni Bir Dil Sorumluluğu
ŞİİRİN GÜNCESİ -5- ‘SEMUD’
POST MODERN TÜKENİŞ
BAŞKALARININ AŞKIYLA BAŞLIYOR HAYATIMIZ
Kir Tortuları
YIKIN EFENDİLER YIKIN!..
1950-60 ARASINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Şiirin Güncesi -4- 'ÇAĞDAŞLAR İÇİN'
BENDEKİ NOTLAR -7-
Akif Emre ve 'Göstergeler'
Çok Partili Hayat ve İlk Muhalefet: Milli Kalkınma Partisi
ŞİİRİN GÜNCESİ -3- ‘SUYU ANDIK VE ÇOCUKLAR SUYA GİRDİ’
İHTİLAF VE TEFRİKA KARŞISINDA BİLGELİK
İNSANA DAİR -1-
BENDEKİ NOTLAR -6-
ŞİİRİN GÜNCESİ -2- ‘KARDEŞİME MEKTUP’
BENDEKİ NOTLAR -5-
RUHUN ‘ÖZGÜR’ HALİ
ŞİİR’İN GÜNCESİ -1- ‘GECE’
BATI DÜŞÜNCESİNİN KIRILMA ANLARI
SCHOPENHAUER AYNASINDA FATMA ALİYE SURETİ
DÜŞÜNMEK KADAR ASİL
KARTEZYEN DİNDARLIK
BENDEKİ NOTLAR -4-
SEYYİD KUTUB YORGUNLUĞU (MU?)
YARGI DEĞİL İSTİKAMET
MUHATAPLARA BEYANIMDIR İNSAN KALBİYLE DÜŞÜNÜR
BENDEKİ NOTLAR -3-
SÖYLE MARGOS NERELİSEN?
SELAM OLSUN ÜÇÜNCÜ YOLA
SİSTEM VE UYGULAYICILAR
YERLERİN ÖĞRETMENİ, GÖKLERİN ÖĞRENCİSİ: ALİYA
EVRENSEL OLAN NEDİR/KİMDİR?
VARLIK, AKIL, ADALET, EYLEM, SÜKUN VE RÜCU
Hüznün Zaman Sarkacı: Eylül
BENDEKİ NOTLAR -2-
BENDEKİ NOTLAR -1-
HAYDİN FELAHA
Çocuk ve Merhamet
SÜKUT MAKAMINDAN KLAS MEKTUPLAR
YAŞAM BİLGELİĞİ YA DA MUTLULUK ÖĞRETİSİ
BAUDRİLLARD: RADİKAL DUYARLILIK
TARKOVSKY VE SİNEMA SANATI
TEO-POLİTİK NOTLAR
AKLIN MEKAN İLE İMTİHANI
.
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Önemli Haberler
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Medipol Başakşehir
34
0
2
4
10
16
2
Yeni Malatyaspor
28
0
4
4
8
16
3
Antalyaspor
26
0
6
2
8
16
4
Kasımpaşa
26
0
6
2
8
16
5
Galatasaray
26
0
4
5
7
16
6
Trabzonspor
26
0
4
5
7
16
7
Beşiktaş
26
0
4
5
7
16
8
Atiker Konyaspor
24
0
4
6
6
16
9
Sivasspor
24
0
4
6
6
16
10
MKE Ankaragücü
20
0
8
2
6
16
11
Bursaspor
20
0
4
8
4
16
12
Göztepe
19
0
9
1
6
16
13
Kayserispor
18
0
8
3
5
16
14
Alanyaspor
17
0
9
2
5
16
15
Akhisarspor
16
0
8
4
4
16
16
BB Erzurumspor
15
0
7
6
3
16
17
Fenerbahçe
15
0
7
6
3
16
18
Çaykur Rizespor
12
0
6
9
1
16
Arşiv