Yazı Detayı
15 Temmuz 2019 - Pazartesi 13:49 Bu yazı 1050 kez okundu
 
‘YENİ TÜRKİYE PARTİSİ’ ve BİNGÖL SERENCAMI
Yusuf ALİOĞLU
 
 

Yakın siyasi tarihimizin 1960-1970’li yıllarında yeni bir parti kayıtlardaki yerini alır.

 

27 Mayıs 1960 Darbesi'nden sonra siyasi yelpazenin sağcı-muhafazakar oylarına talip olmak üzere 13 Şubat 1961’de ‘Yeni Türkiye Partisi’ kurulur.

 

 Parti kurucularının siyasal deneyimlerine baktığımızda parti kadrosunun Demokrat Parti’de siyaset yapan ama Menderes-Bayar çizgisine muhalif merkez kanattaki isimlerden oluştuğu bilgisi çıkar karşımıza.

 

Partinin genel başkanlığına 1950 ve 1954 yıllarında DP’den Sakarya milletvekilliği yapmış, 1955’te ‘Hürriyet Partisi’ (HÜRPA) kurucuları arasında yer almış ve darbe sonrasında MBK ile iş tutarak Cemal Gürsel başkanlığında kurulan hükümetin Maliye Bakanlığını yapmış Ankara Siyasal mezunu, maliyeci Ekrem Alican (1916-2000) getirilir.

 

Ekrem Alican 1955 yılında ‘Ispat Hakkı Meselesi’ nedeniyle DP’den ihraç edilen 11 kişi arasındadır. İhraç edilenler önce Hürriyet Partisi’ni kurarlar. Bu gelişmeden rahatsız olan Menderes hükümeti 1958’de yapılacak olan genel seçimleri öne alarak 1957’de çok partili siyasi tarihimizdeki ilk erken seçime gider ve HÜRPA başarısız olur. Bunun üzerine Parti 1958’de kendisini feshetmek durumunda kalır.

 

YTP girdiği ilk genel seçim olan 15 Ekim 1961 seçimlerinden Türkiye genelinde % 13,7 oy oranı ile 65 milletvekilliği kazanır ve meclisteki dört partinin (CHP, AP, YTP, CKMP) üçüncüsü olur.

 

Seçim sonuçlarına bakıldığında, DP’nin mirasçısı olduklarını iddia eden YTP, AP ve CKMP’nin oyların yaklaşık % 60’ını aldığı görülür. 1961 genel seçimlerinin bir diğer özelliği de Türkiye’nin ilk defa bu seçim sonuçları nedeniyle koalisyon hükümetleri ile tanışmasıdır.

 

Sağcı ve liberal kesimlerin desteklediği YTP bu seçimde Bingöl’de % 54,6 oy oranı ile birinci parti olur ve ilin iki milletvekilini de alır.

 

Bu oy oranı, YTP’nin Türkiye genelinde seçime girdiği illerde aldığı ‘en yüksek’ oy oranıdır.

 

Buna göre; M.Sıddık Aydar ile Dr. Halit Rıza Ünal YTP’den 12. Dönem Bingöl milletvekilleri olarak parlamentoya seçilirler.

 

1961 seçimlerinde, Bingöl örgütlenmesi olmayan AP Bingöl’den aday göstermez iken CHP % 31,1, CKMP ise % 11,7 oy alır.

 

‘İlimizin kesin seçim sonucu belli oldu’ manşeti ile çıkan 18 Ekim 1961 tarihli Murat Gazetesi geçerli oyların partilere ve bağımsızlara göre dağılımını şu şekilde paylaşır: CHP 12621, CKMP 4822, YTP 23146, bağımsız adaylardan Düzgün Gürbay 1204, Cemal Elçi 1, Mecdüddin Bilgin 0.

 

Gazetede ayrıca YTP’nin aldığı oyların dağılımı da şöyle paylaşılır: merkez 8794, Kiğı 5700, Karlıova 3321, Genç 4807, Solhan 527.

 

YTP, başarısız olan 1. koalisyon hükümeti (CHP ve AP)’nden sonra 1962 yılında İsmet İnönü başkanlığında kurulan 2. koalisyon hükümeti (CHP, YTP, CKMP)’ne 6 bakan şartıyla katılır. Ekrem Alican da bu hükümette Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı olarak görev alır.

 

On yıllık dilimin ikinci genel seçimi olan 10 Ekim 1965'te ise YTP Türkiye genelinde ciddi bir oy kaybı yaşar. % 3,7 oy oranı ile ancak 19 milletvekilliği kazanan YTP, bağımsızlar dahil meclise giren yedi partiden dördüncüsü olur.

 

Koalisyon ortaklığı tecrübesi olan YTP bu kez de 1965'te Suat Hayri Ürgüplü başkanlığında kurulan ve 5 aylık ömrü olan koalisyon hükümetinde (AP-YTP-CKMP-MP) yer alır.

 

1965 genel seçimlerinde YTP Bingöl’de % 30,9 oy alarak CHP’den sonra ikinci parti olur. Bu dönemde M. Emin Gündoğdu YTP’den 13. dönem milletvekili olarak seçilir. Diğer milletvekili ise CHP’den seçilen Cemal Yavuz’dur.

 

Aynı seçimde CHP % 35,7, AP % 25,3, Millet Partisi % 3,8, TİP % 2,1 ve bağımsızlar % 2,3 oy alırlar.

 

Bu seçimde de Bingöl YTP’ye verdiği destek açısından bir rekora daha imza atarak Hakkari (% 55,1) ve Ağrı (% 42,8)’dan sonra % 30,9 oy ile üçüncü il olur.

 

12 Ekim 1965 tarihli Bingöl Gazetesi YTP’nin merkez ve ilçelerdeki oy dağılımını şöyle paylaşır:

 

Merkez 3990, Kiğı 5179, Genç 1302, Karlıova 1504, Solhan 109. Buna göre YTP’nin 1965 seçimlerinde Bingöl ve ilçelerinden aldığı toplam oy sayısı 12.084’tür.

 

12 Ekim 1965 tarihli İkbal Gazetesi ise partilerin ve bağımsızların aldıkları oyların dağılımını paylaşır: CHP 13.942, AP 9866, MP 1476, TİP 830, bağımsız adaylardan Mecdüddin Bilgin 17, H. Cemal Elçi 41, Düzgün Gürbay 434, Emin Mollaoğlu 887.

 

Türkiye genelindeki seçim başarısızlıklarının parti içinde yarattığı bunalım nedeniyle 1966-1970 arasında partide 3 kez genel başkan değişimi yaşanır.

 

1967 yılında Ekrem Alican parti liderliğinden istifa eder.   

 

On yıllık dilimin son seçimi olan 12 Ekim 1969 genel seçimlerinde de YTP’nin başarısız gidişatı devam eder.  % 2.2'lik oy oranıyla ancak 6 milletvekili kazanılabilen YTP meclise giren bağımsızlar dahil dokuz partiden beşincisi olur.

 

13 Ekim 1969 tarihli Bingöl gazetesine göre seçimler ilimizde sükun içinde geçmiş, seçime katılma oranı normal kabul edilmiş ve yine gazetenin Türkiye yorumuna göre seçimde küçük partiler silinmiş, Adalet Partisi tek başına iktidar olmuştur.

 

14 Ekim 1969 tarihli Bingöl gazetesinde il seçim kurulunun ilan ettiği seçim sonuçları vardır. Buna göre: seçim kütüklerine kayıtlı 64.186 seçmenden 50.602’si oy kullanmıştır. 1372 oy da geçersiz sayılmıştır.

 

1969 milletvekili genel seçimlerine Bingöl'den AP, CHP, GP, MP, TİP, YTP ve iki bağımsız aday katılmışlardır.

 

15 Ekim 1969 tarihli Bingöl Gazetesi’ne göre Türkiye genelinde % 2,2 oy alarak 6 milletvekili ile meclise giden YTP’nin Bingöl’de % 22,5 oy aldığı görülmektedir.

 

Bu sonuçlara göre Mehmet Bilgin YTP milletvekili seçilirken Mehmet Sıddık Aydar da Türkiye genelinde meclise giren 13 bağımsız milletvekilinden biri olarak Bingöl’den seçilir.

 

Bu sonuçlara göre YTP’ye Bingöl’den verilen destek azalarak da olsa devam etmektedir. Çünkü Yüksek Seçim Kurulu verilerine göre YTP'ye, Diyarbakır (% 26,4) , Siirt (% 24,2) ve Bitlis (% 23,3)’ten sonra en fazla destek dördüncü il olarak Bingöl'den  (% 22,5) verilmiştir.  

 

Bağımsız adaylar M.Sıddık Aydar ve Ekrem Temuçin’in % 41,2 ile damgalarını vurdukları 1969 genel seçiminde Bingöl’de M. Ali Doğuşlu’nun aday olduğu AP %14,3, CHP % 12,2, M. Emin Gündoğdu’nun aday olduğu CGP % 7, MP % 0,3 ve TİP % 1,6 oy alır.

 

 Geçerli oyların partilere göre dağılımı ise şöyledir: AP 7014, CHP 6024, GP 3464, MP 142, TİP 778, YTP 11057, Bağımsız Adaylardan Sıddık Aydar 10796 ve Ekrem Temuçin 9945.

 

YTP’nin oy dağılımına baktığımızda yoğun olarak merkez ilçe ve Genç ilçesinden oy aldığı görülmektedir. Buna göre: merkez 3088, Solhan 65, Karlıova 179, Genç 7105 ve Kiğı’dan 44 oy almıştır.

 

31 Temmuz 1969 tarihi Bingöl Gazetesi, YTP’nin seçim öncesinde müteşebbis bir heyet kurduğunu ve seçime bu heyet öncülüğünde katıldığını aktarır. Aynı habere göre heyette geçen isimler şunlardır: İbrahim Ataoğlu, Arif Tanılır, Zeki Korkutata, İbrahim Akkuş, Rıza Bozkurt, Eşref Berdibek, Nusret Boldaş, Nusret Küçükelçi, Ahmet Korkmaz, Hasan Hansu ve Ali Karaaslan.

 

Aynı gazetenin 1 Ağustos 1969 tarihli sayısında Genç ilçesinde YTP teşkilatının kurulduğu ve ilçe teşkilat başkanlığına da Mehmet Doğu’nun getirildiği bilgisi yer alır.

 

Demokrat Parti'nin mirasçısı olarak görülen Adalet Partisi ve yeni kurulan Milli Nizam Partisi karşısında varlığını daha fazla devam ettiremeyen YTP, 1973'te siyasi yaşamdan çekilir.

 

Özetlersek;

 

YTP, Türkiye genelinde 1961’de % 13,7, 1965’te % 3,7 ve 1969’da % 2,2 oy alır.

 

Bingöl’de ise 1961’de % 54,6, 1965’te % 30,3 ve 1969’da % 22,5 oy alır.

 

1961, 1965 ve 1969 genel seçimlerinin tamamında YTP’nin Bingöl’den Türkiye ortalamasının oldukça üstünde oy alması bu dönemin Bingöl seçmeni ve siyasal davranışı açısından önemli sonuçlarındandır.

 

YTP’nin Türkiye genelinde yıllara sari sistematik gerileyişi Bingöl özelinde de aynıyla yaşanır ve 1961’de alınan başarılı sonuç 1965 ve 1969’da kademeli olarak geriler.

 

1960-1970 yılları arasında yapılan üç genel seçimde de Bingöl seçmeni Türkiye genelinden farklı bir siyasi tavır geliştirmiş ve Türkiye’ de bir numara olan partiden farklı partilere oy vermiştir.

 

1961’de Türkiye CHP derken Bingöl YTP demiş; 1965’te Türkiye AP derken Bingöl CHP demiş ve son olarak 1969’da Türkiye AP derken Bingöl bağımsızlar ve YTP’de karar kılmıştır.

 

Bu siyasal davranışın arkasında yatan saik nedir?

 

Bilindiği gibi yakın siyasi tarihimizin önemli figürlerinden olan ‘DP, İslami talepler yanında Kürt kesimini, bunun da yanında küçük esnafı ve genelde taşrayı temsil ediyordu.(E.Mahçupyan)

 

Böylece tek parti uygulamalarına karşı DP’de buluşan etnik, dini ve iktisadi muhalefetin darbe sonrasında da aynı dinamikler ve darbe karşıtlığı refleksi ile DP müdavimi partilerde tecessüm ettiği görülmektedir. 

 

 Öncelikle Bingöl seçmeninin darbe sonrası kurulan yeni düzende siyasi partilere ‘merkez üzerinden tanımlanmış olma ve güven’ kavramları ekseninde bir yabancılık taşıdığı dolayısıyla da kontrollü bir tanıma ve dahil olma süreci yaşadığını söyleyebiliriz.

 

Ayrıca seçmenin, DP mirasçısı partiler arasında da yerel dinamiklerden olan aday faktörü üzerinden pozisyon aldığı söylenebilir.

 

YTP’de biriken oylar aynı zamanda Bingöl seçmeninin darbe karşıtlığında içkin muhalif tavrı olarak okunmalıdır. Bu siyasal duruş daha sonra özellikle 1982 Anayasası oylamasında bariz bir örnek olarak öne çıkacaktır.

 

1960-70 on yıllık diliminin yükselen partisi AP için de bir not düşelim: AP bu süre içindeki üç seçimde de Bingöl’den milletvekili çıkaramamıştır. 1961 seçimlerine girmeyen AP, 1965 ve 1969 seçimlerinde de milletvekili çıkarabilecek oy alamamıştır.

 

DP mirasını sahiplenerek merkez sağ oyları toparlamaya çalışan ve1965 ile 1969 seçimlerinde Türkiye’de bir numara olan AP’nin Bingöl’den üç seçimde de birinci parti olamaması, Bingöllü sağcı muhafazakar seçmenin darbe sonrasında aday profiline bağlı olarak adres sorgulaması yaptığının, bir arayış içinde olduğunun ifadesi olarak görülmelidir.

 

Nitekim sonraki yıllarda, örneğin 1973 genel seçimlerinde, söz konusu oyların MSP ve AP’de konsolide olması da bunun açık göstergelerindendir.

 
Etiketler: ‘YENİ, TÜRKİYE, PARTİSİ’, ve, BİNGÖL, SERENCAMI,
Yorumlar
Diğer Yazılar
Zamanın Ruhuna Antik Çağlardan Bir Nefes Niyetine: ‘Ölüler Kitabı’
Oyunbozan değilim, oyun bozuk…
1960-70 YILLARINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Sanatçı ve Toplum
“Bir İnsanın Kim Olduğunu Güçle İlişkisi Belirler”
'Yazı'yı Denemek
Şehir ve Kent Geriliminde İnsan
Nereden Nereye
Cehaletin Halleri
İLAHLAR ÇOCUKLARIMIZI TÜKETMESİN
GÖSTERİ TOPLUMU
ŞİİRİN GÜNCESİ -7- 'SULTAN'
BAUMAN’IN ‘AKIŞKAN DÜNYA’SI
Kaç Engerek soyundan, Sığın Aydınlığın Rabbine
ZAMANA DÜŞEN BİLİNÇ SAHNELERİ
FİKRETMENİN KARAKTERİ
ŞİİRİN GÜNCESİ -6- ‘SÜRGÜN ÜLKEDEN BAŞKENTLER BAŞKENTİNE’
BENDEKİ NOTLAR -8-
KARANLIĞIN KÜLTÜRÜ
MÜNACAT
KARTEZYEN BİLİMDEN SİSTEMLER YAKLAŞIMINA
YAŞAMIN ANLAMINA DAİR BİR GÜZELLEME
AKIL, DÜŞÜNME VE BİLGİ
NE YAPMALI?
Aytmatov’dan Bir Nefes: ‘Gün Olur Asra Bedel’
'İslam Deklarasyonu': Yeniden İman Çağrısı
Medya ve Yeni Bir Dil Sorumluluğu
ŞİİRİN GÜNCESİ -5- ‘SEMUD’
POST MODERN TÜKENİŞ
BAŞKALARININ AŞKIYLA BAŞLIYOR HAYATIMIZ
Kir Tortuları
YIKIN EFENDİLER YIKIN!..
1950-60 ARASINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Şiirin Güncesi -4- 'ÇAĞDAŞLAR İÇİN'
BENDEKİ NOTLAR -7-
Akif Emre ve 'Göstergeler'
Çok Partili Hayat ve İlk Muhalefet: Milli Kalkınma Partisi
ŞİİRİN GÜNCESİ -3- ‘SUYU ANDIK VE ÇOCUKLAR SUYA GİRDİ’
İHTİLAF VE TEFRİKA KARŞISINDA BİLGELİK
İNSANA DAİR -1-
BENDEKİ NOTLAR -6-
ŞİİRİN GÜNCESİ -2- ‘KARDEŞİME MEKTUP’
BENDEKİ NOTLAR -5-
RUHUN ‘ÖZGÜR’ HALİ
ŞİİR’İN GÜNCESİ -1- ‘GECE’
BATI DÜŞÜNCESİNİN KIRILMA ANLARI
SCHOPENHAUER AYNASINDA FATMA ALİYE SURETİ
DÜŞÜNMEK KADAR ASİL
KARTEZYEN DİNDARLIK
BENDEKİ NOTLAR -4-
SEYYİD KUTUB YORGUNLUĞU (MU?)
YARGI DEĞİL İSTİKAMET
MUHATAPLARA BEYANIMDIR İNSAN KALBİYLE DÜŞÜNÜR
BENDEKİ NOTLAR -3-
SÖYLE MARGOS NERELİSEN?
SELAM OLSUN ÜÇÜNCÜ YOLA
SİSTEM VE UYGULAYICILAR
YERLERİN ÖĞRETMENİ, GÖKLERİN ÖĞRENCİSİ: ALİYA
EVRENSEL OLAN NEDİR/KİMDİR?
VARLIK, AKIL, ADALET, EYLEM, SÜKUN VE RÜCU
Hüznün Zaman Sarkacı: Eylül
BENDEKİ NOTLAR -2-
BENDEKİ NOTLAR -1-
HAYDİN FELAHA
Çocuk ve Merhamet
SÜKUT MAKAMINDAN KLAS MEKTUPLAR
YAŞAM BİLGELİĞİ YA DA MUTLULUK ÖĞRETİSİ
BAUDRİLLARD: RADİKAL DUYARLILIK
TARKOVSKY VE SİNEMA SANATI
TEO-POLİTİK NOTLAR
AKLIN MEKAN İLE İMTİHANI
.
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Önemli Haberler
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Medipol Başakşehir
38
0
2
5
11
18
2
Galatasaray
32
0
4
5
9
18
3
Yeni Malatyaspor
32
0
4
5
9
18
4
Kasımpaşa
29
0
6
2
9
17
5
Trabzonspor
29
0
5
5
8
18
6
Beşiktaş
29
0
5
5
8
18
7
Atiker Konyaspor
28
0
4
7
7
18
8
Antalyaspor
28
0
6
4
8
18
9
Sivasspor
24
0
6
6
6
18
10
Göztepe
22
0
10
1
7
18
11
Bursaspor
21
0
4
9
4
17
12
Alanyaspor
21
0
9
3
6
18
13
Kayserispor
20
0
8
5
5
18
14
MKE Ankaragücü
20
0
10
2
6
18
15
Akhisarspor
17
0
9
5
4
18
16
BB Erzurumspor
16
0
8
7
3
18
17
Fenerbahçe
16
0
7
7
3
17
18
Çaykur Rizespor
12
0
7
9
1
17
Arşiv