Yazı Detayı
02 Ağustos 2019 - Cuma 15:28 Bu yazı 1017 kez okundu
 
Zamanın Ruhuna Antik Çağlardan Bir Nefes Niyetine: ‘Ölüler Kitabı’
Yusuf ALİOĞLU
 
 

İnsanlık tarihi değerler ile yaşıttır. Zaman ve coğrafyanın nefesi değerler skalasından farklı tutamlar almış; aile, toplum ve devlet gibi yaşam alanlarında bunları görünür kılmaya çalışmıştır.

 

Sümerler’in 'Gılgamış Destanı' ve Babillilerin ‘Yaradılış Destanı’ gibi Mezopotamya kültür havzası ürünleri, Ahdi Atik, Antik Yunan metinleri, uzak doğunun gizem yüklü satırları, Mısır bilgeliği ve diğer medeniyetlere ait muharref ya da özgün metinler evrensel ahlaki ölçülerden birer yansıma, birer kırpılma gibidirler.

 

İnsanlığın etkinlik evreni geliştikçe ve zihinsel konumlanışlar bir halden ötekine sayısız veri ve karşılaşma ile evrildikçe aklı ve ahlakı imleyen kodların pörsüdüğünü, unutulduğunu, farklı mesajlara dönüştürüldüğünü görmekteyiz.

 

Varlık, eşya ve uzam ilişkilerinde manaya dair isabetsizlikler arttıkça ve hakikat ile irtibat makası açıldıkça yeni hamleler ile ilk ışığın, ilk sözün ve ilk eylemin, hatırlatmak, tashih etmek ve muhkemleştirmek üzere yeniden gündemleştiğini görürüz.

 

Anlamın gerçekliğine dair her hamle hem anlam geleneğinden beslenmiş hem de anlamın rahmini genişleterek zamanı yorumlamıştır. Böylece dünden bugüne uzun bir tarih cetveli üzerinde bazen binyılları aşan aynılıklar, benzerlikler (müteşabihat), ortaklıklar yaşanmıştır.

 

Bu benzerliklerden birinden, binlerce yıl önce Mısır’da derlenmiş bir metinden bugüne bakalım dedik.

 

Günümüzün hızla tüketen; dağları, yıldızları, denizleri, kıtaları, ömürleri, kütüphaneleri ve medeniyetleri saniyelere sıkıştırıp yitik anlam kümelerine, bodur gösteri eylemlerine dönüştüren kayıp nefislere, ‘hatırlatan, uyaran, nasihat eden’ tarihten bir fragman sunalım istedik.

 

Ve gördük ki; “Aynı yürüyüşün farklı adımlarıyız sadece.”  

 

 

Kadim Mısır Medeniyetinin Türkçeye çevrilen ünlü metinlerinden biri olan ‘Ölüler Kitabı’.

 

Öldükten sonra yeni bir hayat inancına sahip olan Mısırlılar, ölüm sonrası mutlu bir yaşam sürmek için dua, büyü ve ilahilerden oluşan bir ‘Ölüler Kitabı’na sahiptirler.

 

M.Ö. 1700’lerde derlendiği düşünülen kitabın nüshaları ölüye yardımı dokunsun diye mezarların ve tabutların içine yerleştirilirmiş. Bir kısmı günümüze kadar ulaşan bu duaların bazıları papirüs kağıtları üzerine yazılmış ve üzerlerinde ustalıkla çizilmiş resimler de vardır.

 

Ölüler Kitabı’nın en önemli bölümü ‘Suçsuzluğun Beyanı’dır. Bu bölümde ölen insanın kalbinin Geniş Salon (Hakikat Salonu) denilen bir yerde tanrı Osiris tarafından tartılacağı ve bu kişi hakkında hüküm verileceği yazmaktadır. Bu bir sınavdır ve sınavı geçenler cennete gideceklerdir.

 

Bu bölüm, ölüyü ilahların vereceği karara hazırlarken okunan bir ilahidir.

 

Ve metin şöyle başlar:

 

“En Büyük tanrı (Osiris)! … çağrım sanadır. Efendim sana geldim, cemalini görebilirim diye huzuruna getirildim. Seni biliyorum, senin adını biliyorum… işte senin adın ‘Adaletin Efendisi’…

 

Bizi daha çok ilgilendiren kısmı ise bunda sonrasıdır. İfadeler çift fonksiyon karakteri ile bir yandan ölünün akıbetine dair işlev görürken bir yandan da toplumsal hayata dair düzenlemeler içerir. Birey, aile, toplum ve devlet ile ilgili etik değerlerin işlendiği bölüm, toplumda uyulması gereken kuralları açık bir dil ile tek tek anlatır.

 

Hesap anında nefsini temize çıkarmaya çalışan kişinin evrensel ahlaki değerleri öne çıkaran ve aynı zamanda ‘yaşayanlara çağrı’ yüklü şu ifadeleri oldukça dikkat çekicidir:

 

“İnsanlara karşı kötülük işlemedim

Hayvanlara kötü davranmadım

Bir ilaha hürmetsizlik etmedim

Bir zayıfa şiddet uygulamadım

İlahların öğrendiği şeyleri yapmadım

Bir kölenin efendisine iftira atmasına izin vermedim

Hiç kimseyi ağlatmadım

Kimseyi öldürmedim

Hiç kimsenin zarar görmesine sebep olmadım

Tapınaklardaki yiyeceklerden (gelirden) çalmadım

İlahların ekmeklerine zarar vermedim

Mübarek (ölünün) ekmeklerini almadım

Oğlancılık yapmadım

Kendimi kirletmedim

Tahıl tartısını fazla da eksik de çalmadım

Çocukların ağzından sütlerini almadım

Hayvanları otlaklarından uzaklaştırmadım

Tanrıların kuşlarını tuzakla yakalamadım

Onların sularında balık avlamadım

Mevsiminde suyun yolunu kesmedim

Akan suyun önüne bend yapmadım

İlahın mülkü olan sığırları kovmadım

Bir ilahın yolunu kesmedim.”

 

Metnin devam eden satırlarında, bugün de önemini ve aktüalitesini yitirmemiş benzer konular işlenir:

 

“Kötülük işlemedim

Çalmadım

Hasetçi değilim

Haydutluk yapmadım

Kimseyi öldürmedim

Tartıyı eksik tartmadım

Bir ilahın malını çalmadım

Yalan söylemedim

Yiyecek aşırmadım

Kavgacı olmadım

Kanunları çiğnetmedim

İlahın sığırlarını öldürmedim

Tefecilik yapmadım

Ekmek karnesi çalmadım

Dedikodu yapmadım

Birisiyle onun malı yüzünden çekişmedim

Zina etmedim

Dehşet salmadım

Kanuna karşı gelmedim

Öfkeme yenilmedim

Hak konusunda sessiz kalmadım

Kavgacı olmadım

Küfürbaz olmadım

Gücümü boş yere harcamadım

Aceleci olmadım

Bir krala karşı küstah olmadım

Paçamı kirletmedim

Sesimi yükseltmedim

Bir ilaha karşı küstah olmadım

Mahallemdeki tanrıya küfretmedim

…ilahlar ne söyledilerse yaptım. Aça ekmek, susuza su, çıplağa elbise ve ıssız adada kalmışa kayık verdim. İlahlara ilahi kurbanlar sundum… ben ağzı ve elleri temiz, görenlerin kendisine ‘hoş geldin safalar getirdin’ dedikleri biriyim. Ben, ilahlarla bağı olan, onların varlıklarının özünü bilen biriyim. Ben buraya, adalete şahitlik etmek ve terazinin kabirde doğru tartmasını sağlamak için geldim.

 

…ben, saf olarak, adaletin efendisi için adaleti, yerine getirdim; önüm ak, arkam paktır; bedenim adaletin akarsuyunda yıkanmıştır, adaletsiz hiçbir uzvum yoktur.” (Batının Kaynakları, Mark A. Kishlansky)

 

Not: Görüldüğü üzere ‘Ölüler Kitabı’na göre ölümden sonraki yaşama geçiş öyle kolay değildir. Kurtuluşa ermeden önce farklı engeller var. İlahide geçen iki tanrı bizim geleneğimizdeki sorgu melekleri ‘Münker ve Nekir’ ile benzeşiyor. Yine tanrı Osiris’in cemalini görmek ifadesi bizdeki ru’yetullah’ı hatırlatıyor. ‘Geniş Salon’ denilen mekan da berzah, hesap yeri, mahşer alanı olabilir. Ayrıca papirüslerin üzerine çizilen resimlerdeki terazi de Kur’an’da geçen ‘amellerin tartılması (A’raf/8)’ ifadesinin anlam ve kasıt sınırlarını hatırlatıyor. Papirüsteki dua bölümlerinin ölen kişiye ölümden sonraki dünyaya yolculuğunda rehberlik ettiğine ve bu yolculuk boyunca onu tehlikelerden ve aldatmalardan koruyacağına inanılmıştır.

 

Sonuç: Daha çok dinler tarihinin ilgi alanına giren karşılaştırmalı okumaları bir yana bırakırsak, metinde geçen temalar hakkında şunu söyleyebiliriz:

 

Yaklaşık 4000 yıl önce insanlığın muhatap olduğu problemler bugün de aynı ruh ve daha komplike bir bedenle devam etmektedir.

 

“Aynı yürüyüşün farklı adımlarıyız sadece.” 

 
Etiketler: Zamanın, Ruhuna, Antik, Çağlardan, Bir, Nefes, Niyetine:, ‘Ölüler, Kitabı’,
Yorumlar
Diğer Yazılar
‘YENİ TÜRKİYE PARTİSİ’ ve BİNGÖL SERENCAMI
Oyunbozan değilim, oyun bozuk…
1960-70 YILLARINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Sanatçı ve Toplum
“Bir İnsanın Kim Olduğunu Güçle İlişkisi Belirler”
'Yazı'yı Denemek
Şehir ve Kent Geriliminde İnsan
Nereden Nereye
Cehaletin Halleri
İLAHLAR ÇOCUKLARIMIZI TÜKETMESİN
GÖSTERİ TOPLUMU
ŞİİRİN GÜNCESİ -7- 'SULTAN'
BAUMAN’IN ‘AKIŞKAN DÜNYA’SI
Kaç Engerek soyundan, Sığın Aydınlığın Rabbine
ZAMANA DÜŞEN BİLİNÇ SAHNELERİ
FİKRETMENİN KARAKTERİ
ŞİİRİN GÜNCESİ -6- ‘SÜRGÜN ÜLKEDEN BAŞKENTLER BAŞKENTİNE’
BENDEKİ NOTLAR -8-
KARANLIĞIN KÜLTÜRÜ
MÜNACAT
KARTEZYEN BİLİMDEN SİSTEMLER YAKLAŞIMINA
YAŞAMIN ANLAMINA DAİR BİR GÜZELLEME
AKIL, DÜŞÜNME VE BİLGİ
NE YAPMALI?
Aytmatov’dan Bir Nefes: ‘Gün Olur Asra Bedel’
'İslam Deklarasyonu': Yeniden İman Çağrısı
Medya ve Yeni Bir Dil Sorumluluğu
ŞİİRİN GÜNCESİ -5- ‘SEMUD’
POST MODERN TÜKENİŞ
BAŞKALARININ AŞKIYLA BAŞLIYOR HAYATIMIZ
Kir Tortuları
YIKIN EFENDİLER YIKIN!..
1950-60 ARASINDA BİNGÖL’DE SİYASAL HAYAT
Şiirin Güncesi -4- 'ÇAĞDAŞLAR İÇİN'
BENDEKİ NOTLAR -7-
Akif Emre ve 'Göstergeler'
Çok Partili Hayat ve İlk Muhalefet: Milli Kalkınma Partisi
ŞİİRİN GÜNCESİ -3- ‘SUYU ANDIK VE ÇOCUKLAR SUYA GİRDİ’
İHTİLAF VE TEFRİKA KARŞISINDA BİLGELİK
İNSANA DAİR -1-
BENDEKİ NOTLAR -6-
ŞİİRİN GÜNCESİ -2- ‘KARDEŞİME MEKTUP’
BENDEKİ NOTLAR -5-
RUHUN ‘ÖZGÜR’ HALİ
ŞİİR’İN GÜNCESİ -1- ‘GECE’
BATI DÜŞÜNCESİNİN KIRILMA ANLARI
SCHOPENHAUER AYNASINDA FATMA ALİYE SURETİ
DÜŞÜNMEK KADAR ASİL
KARTEZYEN DİNDARLIK
BENDEKİ NOTLAR -4-
SEYYİD KUTUB YORGUNLUĞU (MU?)
YARGI DEĞİL İSTİKAMET
MUHATAPLARA BEYANIMDIR İNSAN KALBİYLE DÜŞÜNÜR
BENDEKİ NOTLAR -3-
SÖYLE MARGOS NERELİSEN?
SELAM OLSUN ÜÇÜNCÜ YOLA
SİSTEM VE UYGULAYICILAR
YERLERİN ÖĞRETMENİ, GÖKLERİN ÖĞRENCİSİ: ALİYA
EVRENSEL OLAN NEDİR/KİMDİR?
VARLIK, AKIL, ADALET, EYLEM, SÜKUN VE RÜCU
Hüznün Zaman Sarkacı: Eylül
BENDEKİ NOTLAR -2-
BENDEKİ NOTLAR -1-
HAYDİN FELAHA
Çocuk ve Merhamet
SÜKUT MAKAMINDAN KLAS MEKTUPLAR
YAŞAM BİLGELİĞİ YA DA MUTLULUK ÖĞRETİSİ
BAUDRİLLARD: RADİKAL DUYARLILIK
TARKOVSKY VE SİNEMA SANATI
TEO-POLİTİK NOTLAR
AKLIN MEKAN İLE İMTİHANI
.
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Önemli Haberler
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Medipol Başakşehir
38
0
2
5
11
18
2
Galatasaray
32
0
4
5
9
18
3
Yeni Malatyaspor
32
0
4
5
9
18
4
Kasımpaşa
29
0
6
2
9
17
5
Trabzonspor
29
0
5
5
8
18
6
Beşiktaş
29
0
5
5
8
18
7
Atiker Konyaspor
28
0
4
7
7
18
8
Antalyaspor
28
0
6
4
8
18
9
Sivasspor
24
0
6
6
6
18
10
Göztepe
22
0
10
1
7
18
11
Bursaspor
21
0
4
9
4
17
12
Alanyaspor
21
0
9
3
6
18
13
Kayserispor
20
0
8
5
5
18
14
MKE Ankaragücü
20
0
10
2
6
18
15
Akhisarspor
17
0
9
5
4
18
16
BB Erzurumspor
16
0
8
7
3
18
17
Fenerbahçe
16
0
7
7
3
17
18
Çaykur Rizespor
12
0
7
9
1
17
Arşiv